به گزارش پایگاه خبری تحلیلی کورنگ ،دوره نوجوانی یکی از حساس‌ترین مقاطع شکل‌گیری شخصیت، هویت و مسیر آینده افراد است؛ دوره‌ای که نوجوان بیش از هر زمان دیگری به آموزش، همراهی، گفت‌وگو و الگوی تربیتی مناسب نیاز دارد.

بی‌توجهی به این مرحله می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری رفتارها و آسیب‌هایی شود که در سال‌های بعد، اصلاح و جبران آنها دشوارتر خواهد بود.

مدرسه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین محیط‌های حضور نوجوانان، تنها وظیفه آموزش دروس را بر عهده ندارد و نقش آن در تربیت اجتماعی و فرهنگی دانش‌آموزان نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. از همین رو، برنامه‌ریزی برای شناخت دغدغه‌های نوجوانان و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی باید بخشی جدی از سیاست‌های آموزشی و تربیتی مدارس باشد.

در این میان، آموزش‌های پیشگیرانه و ارتباط مستمر با دانش‌آموزان می‌تواند به شناسایی زودهنگام مشکلات کمک کند. نوجوانی که فرصت گفتگو، شنیده شدن و دریافت آموزش‌های متناسب با نیازهایش را داشته باشد، آمادگی بیشتری برای مواجهه با فشارهای اجتماعی و انتخاب‌های پرخطر خواهد داشت.

از سوی دیگر، مدرسه به تنهایی نمی‌تواند بار سنگین تربیت نوجوان را به دوش بکشد. خانواده، مشاوران، مربیان، مساجد و تشکل‌های مردمی هر کدام می‌توانند بخشی از این زنجیره تربیتی را تکمیل کنند و در کنار نظام آموزشی، محیطی امن‌تر برای رشد نوجوانان فراهم آورند.

مدارس باید پناهگاه تربیتی نوجوانان شوند

امیرحسین مرادی در گفتگو با خبرنگار ما با تأکید بر اینکه مدرسه فقط محل آموزش دروس نیست، گفت: بخش مهمی از شخصیت و رفتار اجتماعی نوجوانان در سال‌های مدرسه شکل می‌گیرد و اگر نظام آموزشی برای این دوره حساس برنامه تربیتی مستمر نداشته باشد، نمی‌توان انتظار داشت آسیب‌های اجتماعی به‌صورت خودکار کاهش پیدا کنند.

وی افزود: نوجوان امروز با مجموعه‌ای از مسائل و فشارهای اجتماعی، خانوادگی و رسانه‌ای مواجه است و نمی‌توان با برنامه‌های مقطعی و مناسبتی به نیازهای او پاسخ داد. برنامه تربیتی باید مستمر، متناسب با سن و مبتنی بر شناخت واقعی از مسائل نوجوانان باشد.

این کارشناس مسائل تربیتی با اشاره به ضرورت آموزش پیشگیرانه در مدارس اظهار کرد: موضوعاتی مانند اعتیاد، خشونت، آسیب‌های فضای مجازی، افت تحصیلی و مشکلات ارتباطی باید پیش از تبدیل شدن به بحران، در قالب برنامه‌های آموزشی و کارگاه‌های تخصصی مورد توجه قرار گیرند.

مرادی ادامه داد: استفاده از مربیان متخصص، مشاوران توانمند و افرادی که ارتباط واقعی با نوجوانان دارند، می‌تواند بخشی از این خلأ را جبران کند. نوجوان نیاز دارد فردی را در کنار خود ببیند که بتواند بدون قضاوت با او صحبت کند و مشکلاتش را بشناسد.

وی خاطرنشان کرد: آموزش و پرورش باید نگاه خود را از صرفاً انتقال محتوای درسی فراتر ببرد و تربیت اجتماعی و روانی دانش‌آموزان را به یکی از اولویت‌های اصلی مدارس تبدیل کند.

مرادی تأکید کرد: هزینه پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی بسیار کمتر از هزینه درمان و جبران پیامدهای آن است و سرمایه‌گذاری تربیتی در دوره نوجوانی، در حقیقت سرمایه‌گذاری برای آینده جامعه محسوب می‌شود.

نوجوانان به مربی ثابت نیاز دارند

سارا نادری در گفتگو با خبرنگار ما با بیان اینکه بسیاری از مشکلات نوجوانان در سکوت شکل می‌گیرد، گفت: یکی از ضعف‌های جدی در برنامه‌های تربیتی، نبود ارتباط مستمر و قابل اعتماد میان نوجوان و مربی است.

وی اظهار کرد: نوجوان برای بیان مسائل و دغدغه‌های خود به فردی نیاز دارد که او را بشناسد و ارتباطش با نوجوان صرفاً به یک جلسه مشاوره یا برنامه مناسبتی محدود نباشد. ارتباط مستمر باعث می‌شود تغییرات رفتاری و مشکلات احتمالی دانش‌آموز زودتر شناسایی شود.

این کارشناس حوزه نوجوان افزود: در بسیاری از موارد زمانی متوجه یک آسیب می‌شویم که مسئله از مرحله پیشگیری عبور کرده و به بحران تبدیل شده است. در حالی که اگر مدرسه از ابتدا یک نظام ارتباطی منظم با دانش‌آموز داشته باشد، بسیاری از مشکلات قابل شناسایی و کنترل خواهد بود.

نادری با اشاره به حساسیت دوره متوسطه اول تصریح کرد: سال‌های ابتدایی نوجوانی دوره‌ای است که فرد با تغییرات جسمی، عاطفی و اجتماعی زیادی مواجه می‌شود و همزمان تحت تأثیر دوستان، خانواده و فضای مجازی قرار دارد. بی‌توجهی به این مرحله می‌تواند آثار بلندمدتی بر شخصیت فرد داشته باشد.

وی ادامه داد: کارگاه‌های مهارت‌های زندگی، کنترل هیجان، نه گفتن، انتخاب دوست، مقابله با فشار همسالان و آشنایی با پیامدهای رفتارهای پرخطر باید به شکل مستمر در مدارس اجرا شود.

این روان‌شناس تأکید کرد: خانواده نیز باید بخشی از این فرآیند باشد و مدرسه، والدین و مربی تربیتی نباید جدا از یکدیگر فعالیت کنند. نوجوان زمانی حمایت مؤثرتری دریافت می‌کند که میان این سه ضلع ارتباط و هماهنگی وجود داشته باشد.

نادری خاطرنشان کرد: اگر قرار است مدرسه در برابر آسیب‌های اجتماعی نقش پیشگیرانه داشته باشد، باید از برنامه‌های مقطعی عبور کرده و به سمت نظام تربیتی مستمر و رابطه‌محور حرکت کند.

ظرفیت مساجد برای نجات تربیت نوجوانان

رضا کریمی با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیت مساجد و تشکل‌های مردمی در حوزه نوجوانان گفت: حل مسائل تربیتی فقط وظیفه یک دستگاه نیست و آموزش و پرورش برای موفقیت در این مسیر باید از ظرفیت مجموعه‌های مردمی، مساجد و گروه‌های تخصصی استفاده کند.

وی افزود: بسیاری از تشکل‌های مردمی ارتباط نزدیک‌تری با خانواده‌ها و نوجوانان دارند و می‌توانند در شناسایی مسائل، اجرای برنامه‌های فرهنگی و ایجاد محیط سالم برای اوقات فراغت نوجوانان نقش مؤثری داشته باشند.

این کارشناس فرهنگی با بیان اینکه تعداد مجموعه‌های فعال تربیتی متناسب با نیاز جامعه نیست، اظهار کرد: لازم است الگوهای موفق تربیتی شناسایی و تکثیر شوند. ایجاد مدارس و مراکز تربیتی موفق نباید به چند نمونه محدود شود، بلکه باید امکان استفاده تعداد بیشتری از خانواده‌ها از این الگوها فراهم شود.

کریمی ادامه داد: مسجد می‌تواند در کنار مدرسه به یک پایگاه تربیتی تبدیل شود؛ البته به شرط آنکه برنامه‌ها تخصصی، جذاب و متناسب با زبان و نیاز نسل نوجوان طراحی شوند. نمی‌توان با روش‌های قدیمی انتظار داشت نوجوان امروز ارتباط عمیقی با برنامه‌های فرهنگی برقرار کند.

وی تصریح کرد: همکاری میان آموزش و پرورش، مساجد، خانواده‌ها، تشکل‌های مردمی و متخصصان حوزه نوجوان می‌تواند یک شبکه حمایتی واقعی برای دانش‌آموزان ایجاد کند.

این کارشناس امور فرهنگی و اجتماعی همچنین بر ضرورت آموزش تخصصی مربیان تأکید کرد و گفت: علاقه‌مند بودن برای فعالیت تربیتی کافی نیست و مربیان باید با ویژگی‌های دوره نوجوانی، آسیب‌های اجتماعی، مهارت ارتباط با نوجوان و شیوه‌های مداخله پیشگیرانه آشنا باشند.

کریمی در پایان خاطرنشان کرد: اگر جامعه می‌خواهد با آسیب‌های اجتماعی مقابله کند، باید از دوره نوجوانی آغاز کند. هر اندازه این برنامه‌ریزی زودتر، تخصصی‌تر و هماهنگ‌تر انجام شود، امکان ساختن نسلی سالم‌تر و مسئولیت‌پذیرتر افزایش خواهد یافت.

به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «عصر همدان»، واقعیت این است که مقابله با آسیب‌های اجتماعی از زمانی آغاز می‌شود که هنوز آسیب به بحران تبدیل نشده است. هر برنامه‌ای که بتواند نوجوان را زودتر شناسایی، آگاه و حمایت کند، یک گام در مسیر کاهش هزینه‌های اجتماعی آینده خواهد بود.

اکنون بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد مدارس از برنامه‌های مقطعی و مناسبتی فاصله بگیرند و برای تربیت نوجوانان، برنامه‌ای مستمر، تخصصی و متناسب با اقتضائات نسل جدید داشته باشند؛ برنامه‌ای که در آن مهارت‌های زندگی، گفتگو، مشاوره، پیشگیری از رفتارهای پرخطر و تقویت هویت اجتماعی جایگاه مشخصی داشته باشد.

همچنین توسعه مدارس الگو و استفاده هدفمند از ظرفیت مساجد و تشکل‌های مردمی می‌تواند به تقویت جریان تربیتی در استان کمک کند. البته این همکاری زمانی نتیجه‌بخش خواهد بود که میان دستگاه‌های مسئول هماهنگی واقعی وجود داشته باشد و نیروهای متخصص نیز در این مسیر به کار گرفته شوند.

آینده اجتماعی همدان تا حد زیادی به نحوه مواجهه امروز با نوجوانان وابسته است؛ نسلی که اگر امروز دیده، شنیده و توانمند شود، فردای جامعه را با آسیب کمتر و مسئولیت‌پذیری بیشتر خواهد ساخت.

انتهای خبر/